Methadone là gì

Methadone tên thương hiệu là Dolophine và các tên khác, là một thuốc giảm đau nhóm opioid dùng để giảm đau và dùng làm phương pháp điều trị duy trì hoặc để giúp giải độc cho người bị phụ thuộc vào opioid.

Quá trình giải độc có thể xảy ra tương đối nhanh chóng trong vòng chưa đầy một tháng hoặc dần dần trong vòng sáu tháng. Một liều methadone duy nhất có tác dụng nhanh chóng, nhưng hiệu quả tối đa có thể mất năm ngày sử dụng liên tục.

Tác dụng kéo dài khoảng sáu giờ sau khi uống liều duy nhất và một ngày rưỡi sau khi đã sử dụng lâu dài. Methadone được đưa vào cơ thể bằng đường miệng hoặc tiêm vào bắp thịt hoặc tĩnh mạch.

Tác dụng phụ của methadone tương tự như của các thuốc opioid khác. Thường những tác dụng phụ này bao gồm chóng mặt, buồn ngủ, buồn nôn, đổ mồ hôi. Các nguy hiểm nghiêm trọng bao gồm chứng lạm dụng opioid hoặc khó thở.

Rối loạn nhịp tim cũng có thể xảy ra bao gồm hội chứng QT kéo dài.Số người chết liên quan đến ngộ độc methadone ở Hoa Kỳ là 4.418 trong năm 2011, chiếm 26% tổng số ca tử vong do ngộ độc opioid. Rủi ro là lớn hơn với liều sử dụng cao hơn.[5] Methadone được sản xuất theo phương pháp tổng hợp hóa học và tác động lên các thụ thể opioid.

Methadone được Gustav Ehrhart và Max Bockmühl tổng hợp tại Đức vào khoảng năm 1937-1939 và được chấp thuận cho sử dụng tại Hoa Kỳ vào năm 1947.[3] Methadone nằm trong Danh sách các thuốc thiết yếu của WHO, chứa các loại thuốc quan trọng nhất cần thiết trong một hệ thống y tế cơ bản.Trên toàn thế giới vào năm 2013, khoảng 41.400 kg methadone đã được sản xuất. Việc sử dụng chất này được quy định tương tự các chất ma túy khác.Tại Mỹ chất này không quá đắt để mua sử dụng.

Khi tiếp nhận bệnh nhân mới vào cơ sở cơ sở điều trị Methadone

Cần lưu ý khám như sau:

  • Khám lâm sàng: Khám toàn diện các chuyên khoa để phát hiện các bệnh lý kèm theo của các nhiễm trùng cơ hội nếu nhiễm HIV; các triệu chứng, biến chứng nếu nhiễm HBV/HCV, nhất là viêm gan cấp/mãn/xơ gan.v.v…
  • Xét nghiệm: Xét nghiệm test nhanh chẩn đoán nhiễm HIV/HBV/HCV; xét nghiệm công thức máu để xem có thiếu máu không? đặc biệt lưu ý tiểu cầu vì khi nhiễm vi rút HBV/HCV mãn tính có suy giảm chức năng gan, tiểu cầu thường giảm. Xét nghiệm sinh hóa máu để xem có tăng men gan (ALT/AST) không? nếu bệnh nhân nào nghiện rượu thì làm thêm men gan GGT? Trường hợp cả 3 men gan này đều tăng, chứng tỏ bệnh nhân vừa uống nhiều rượu, bia/nghiện rượu, bia và vừa nhiễm vi rút HBV/HCV cấp/mãn tính. Trường hợp nếu chỉ men GGT tăng là do nghiện rượu, bia hoặc nếu chỉ ALT/AST tăng là chỉ do nhiễm vi rút HBV/HCV cấp/mãn tính (các nhận xét trên sau khi đã loại trừ nguyên nhân gây tăng men gan khác ngoài do rượu, bia và nhiễm HBV/HCV).
  • Trường hợp nghi ngờ xơ gan/ung thư gan thì chuyển gửi làm siêu âm/chụp CT gan, làm marker AFP. Ngoài ra có thể chỉ định hoặc chuyển gửi làm thêm các xét nghiệm khác tùy thuộc vào triệu chứng lâm sàng của bệnh nhân.
  • Hỏi tiền sử: Nên hỏi tiền sử có sử dụng chung dụng cụ tiêm chích không? có nghiện rượu, bia không? gia đình có ai bị nhiễm HIV/HBV/HCV; hoặc hỏi bệnh nhân có mắc bệnh lao, tâm thần, bệnh nội khoa/da liễu gì khác phải đã phải vào viện điều trị chưa?v.v…

2. Khi bệnh nhân trong quá điều trị Methadone

Đối với bệnh nhân nhiễm HIV: Thì chuyển gửi làm thêm 02 kỹ thuật test nhanh HIV khác để khẳng định nhiễm HIV; nếu khẳng định HIV (+) thì song song với uống Methadone thì chuyển gửi sang cơ sở điều trị ARV luôn. Đồng thời theo dõi sát hội chứng cai, vì các thuốc ARV làm giảm nồng độ Methadone, nên phải xem xét tăng liều Methadone.

Đối với bệnh nhân nhiễm HBV: Cần chuyển gửi làm các xét nghiệm khẳng định nhiễm HBV mãn tính theo Quyết định 3310/2019/QĐ-BYT về hướng dẫn chẩn đoán, điều trị bệnh viêm gan vi rút B, cụ thể như sau:

HBsAg và/ hoặc HBV- DNA dương tính ≥ 6 tháng

Hoặc HBsAg dương tính và Anti-HBc IgM âm tính.

Nếu bệnh nhân được chẩn đoán nhiễm HBV mãn tính thì chuyển gửi bệnh nhân đến cơ sở y tế đủ điều kiện quản lý, điều trị HBV để khám, cấp thuốc định kỳ 3-6 tháng/lần.

Đối với bệnh nhân nhiễm HCV: Cần chuyển gửi làm các xét nghiệm khẳng định nhiễm HCV mãn tính theo Quyết định 5012/2016/QĐ-BYT về Hướng dẫn chẩn đoán, điều trị bệnh viêm gan vi rút C, cụ thể như sau:

Thời gian nhiễm HCV > 6 tháng.

Có hoặc không có biểu hiện lâm sàng.

Anti-HCV dương tính và HCV- RNA dương tính.

Không có/hoặc có xơ hóa gan, xơ gan.

Nếu bệnh nhân được chẩn đoán nhiễm HCV mãn tính thì chuyển gửi bệnh nhân đến cơ sở y tế đủ điều kiện quản lý, điều trị HCV để khám, cấp thuốc điều trị (hiện nay tỷ lệ bệnh nhân điều trị khỏi HCV mãn tính trên 90%, nếu không nghiện rượu tỷ lệ khỏi lên đến 99%).

Việc xác định nhiễm HBV/HCV cấp/mãn tính có ý nghĩa rất quan trọng cho bệnh nhân để được Bảo hiểm y tế thanh toán tiền khám, xét nghiệm, thuốc (đối với HBV được Bảo hiểm y tế thanh toán 100%; đối với HCV mãn hiện nay thì chỉ còn tiền thuốc, Bảo hiểm y tế mới thanh toán 50% theo Thông tư 30/2018/TT-BYT).

Đối với bệnh nhân nghiện rượu, bia, thuốc lá: Tư vấn cai nghiện rượu, bia, đặc biệt nếu bệnh nhân nhiễm HBV/HCV mà nghiện rượu, bia thì tiên lượng nặng hơn, có nguy cơ cao dẫn đến xơ gan/ung thư gan; bởi vì tế bào của lá gan bệnh nhân bị 2 tác nhân gây viêm và hủy hoại là HBV/HCV và rượu, bia. Vì vậy cần tư vấn thêm cho cả người nhà cùng phối hợp điều trị.

Tư vấn cho bệnh nhân cai nghiện thuốc lá vì thuốc lá có nguy cơ cao gây ung thư và bệnh lý tim mạch, nhất là trên bệnh nhân nhiễm HIV/HBV/HCV.

Tư vấn cho bệnh nhân/gia đình bệnh nhân nhiễm HIV/HBV/HCV: Tư vấn cho gia đình vợ con, bạn tình cùng xét nghiệm HIV/HBV/HCV; nếu vợ con, bạn tình không nhiễm HBV thì tư vấn tiêm vắc xin phòng viêm gan B (3 mũi: 0-1-6). Nếu vợ con, bạn tình nhiễm một trong 3 bệnh trên thì tư vấn làm các xét nghiệm chẩn đoán tiếp theo.v.v.. Tư vấn cho bệnh nhân/gia đình bệnh nhân phòng nhiễm HIV/HBV/HCV lây truyền qua đường máu, tình dục, mẹ sang con. Đặc biệt lưu ý phòng lây qua đường máu là nếu sử dụng nhầm bàn chải đánh răng của người nhiễm HIV/HBV/HCV thì sẽ có nguy cơ cao lây sang người lành.

Tư vấn chế độ ăn uống luyện tập: Bệnh nhân không được uống rượu, bia, cần phải uống từ 2-3lít nước/ngày, ăn nhiều rau quả chín để phòng chống tác dụng không mong muốn của Methadone là ra nhiều mồ hôi và táo bón. Đối với bệnh nhân nhiễm HBV/HCV cần tích cực thực hiện các biện pháp bảo vệ lá gan là:

Không tự mua các thuốc có hại cho lá gan như Paracetamol.

Tiêm vắc xin phòng cúm để khỏi mắc cúm nên khỏi phải dùng các thuốc hại gan có thành phần Paracetamol.

Không dùng thực phẩm nghi ngờ nhiễm nấm mốc vì nấm mốc gây ung thư gan.

Đảm bảo sử dụng rau, củ quả không nhiễm hóa chất bằng cách rửa nhiều lần dưới vòi nước để rửa trôi hóa chất.

Không ăn đêm vì làm cho lá gan làm việc vất vả, dễ bị suy.

Tích cực tập luyện thể dục, thể thao.

Tư vấn hỗ trợ tâm lý cho bệnh nhân: Ngoài việc tư vấn cho bệnh nhân về tuân thủ điều trị Methadone thì cần tư vấn hỗ trợ tâm lý cho bệnh nhân thấy rằng điều trị bằng thuốc Methadone là tuân thủ Pháp Luật về phòng chống ma túy và Luật khám chữa bệnh. Nghiện ma túy là bệnh mãn tính, phải uống thuốc Methadone hàng ngày đến suốt đời như những bệnh nhân tăng huyết áp, đái tháo đường. Methadone là loại “ma túy” hợp pháp, rất an toàn, không gây nghiện.

Với các công việc trên, nếu bệnh nhân, gia đình phối hợp tốt với cơ sở điều trị Methadone thì kể cả bệnh bệnh nhân nhiễm HIV hay đồng nhiễm cả HBV/HCV mà tuân thủ điều trị thì sức khỏe họ sẽ hồi phục bình thường. Đây là điểm mẫu chốt giúp bệnh nhân tự xóa đi tất cả các mặc cảm trước đây, để hòa nhập với gia đình, cộng đồng và có đóng góp cho xã hội.

Điều trị Methadone là điều trị lâu dài, bên cạnh đó, cơ sở điều trị Methadone cần tư vấn điều trị/chuyển gửi, liên kết thật tốt với các cơ sở điều trị HIV/HBV/HCV.v.v… Từ đó bệnh nhân sẽ sẵn sàng giới thiệu những người nghiện ma túy khác còn chưa đến với cơ sở điều trị để uống thuốc Methadone để làm giảm nhanh số người nghiện ma túy và không làm giảm phát sinh người nghiện ma túy mới.

Cơ sở điều trị Methadone cần có kế hoạch xuống với cộng đồng, phối hợp với chính quyền địa phương tại các xã, phường, thị trấn có nhiều ngườinghiện ma túy nhưng chưa áp dụng hình thức cai nghiện nào, để tổ chức các buổi tư vấn, nói chuyện về lợi ích của điều trị Methadone.v.v…

Vì vậy, nếu các cơ sở điều trị Methadone làm tốt các công việc trên sẽ là một “pháo đài” quan trọng để phòng chống ma túy và các bệnh truyền nhiễm HIV/HBV/HCV cho gia đình và cộng đồng. Đây là một vấn đề sức khỏe ưu tiên quan trọng của y tế công cộng để tiến tới loại trừ các bệnh truyền nhiễm nguyhiểm HIV/HBV/HCV ra khỏi đời sống cộng đồng.

Khắc phục những tác dụng phụ khi điều trị Methadone

Chương trình điều trị nghiện các chất dạng thuốc phiện bằng thuốc thay thế Methadone mang lại nhiều lợi ích cho người bệnh, gia đình bệnh nhân và cho xã hội. Chương trình này đã được triển khai rộng khắp trên toàn quốc (63/63 tỉnh, thành phố). Tuy nhiên, trong quá trình điều trị, một số người bệnh hay gặp phải một số triệu chứng không mong muốn của thuốc. Vậy khắc phục tình trạng này như thế nào?

1. Táo bón

Đây là một trong những tác dụng phụ phổ biến hay gặp nhất của thuốc nhóm chất dạng thuốc phiện trong đó có Methadone, nhưng hiếm khi tiến triển nặng lên.

Để khắc phục tình trạng này, người bệnh nên áp dụng chế độ ăn hàng ngày nhiều rau, quả như khoai lang, chuối, đu đủ và các thức ăn có nhiều chất xơ, uống nhiều nước và tăng cường vận động, tập thể dục. Trường hợp táo bón nặng có thể uống thuốc nhuận tràng như sorbitol, thụt tháo… nhưng không nên lạm dụng.

2. Các vấn đề về răng miệng

Là một tác dụng không mong muốn thường gặp, cũng như tất cả các chất dạng thuốc phiện khác, Methadone có tác dụng làm khô miệng, giảm tiết nước bọt (tiết nước bọt là một trong những hàng rào tự nhiên của cơ thể chống lại sâu răng).

Để khắc phục tình trạng này, bạn có thể giảm hoặc loại bỏ các thức ăn có đường trong khẩu phần ăn, đánh răng sau khi ăn sáng và tối, sử dụng chỉ chuyên dụng làm sạch răng và có thể làm tăng tiết nước bọt bằng cách tăng cử động nhai như nhai kẹo cao su không đường và chế độ ăn rau, củ quả hợp lý. Có thể tìm một nha sĩ đáng tin cậy, chăm sóc răng thường xuyên sẽ giúp giảm đáng kể nguy cơ sâu răng.

3. Ra nhiều mồ hôi

Tăng tiết mồ hôi là một tác dụng phụ đôi khi gây khó chịu và khó xử lý. Nó có thể trầm trọng hơn khi gắng sức, xúc động hoặc sử dụng một số thuốc trầm cảm. Việc giảm nhẹ liều Methadone có thể có tác dụng ở một chừng mực nào đó.

Cách xử trí: có thể điều trị triệu chứng bằng kem chống tiết mồ hôi hoặc một số loại thuốc do bác sỹ kê đơn. Nếu bạn là nữ và có tăng tiết mồ hôi nhiều, bạn cần được đánh giá tình trạng nội tiết.

4. Các vấn đề về tình dục

– Giảm khả năng tình dục Giống như các các chất dạng thuốc phiện khác, Methadone có thể làm giảm hoặc mất ham muốn tình dục. Ở nam giới, Methadone có thể ảnh hưởng tới khả năng cương cứng. Những tác dụng phụ này khác nhau tùy từng người và giảm ham muốn tình dục có thể do nhiều nguyên nhân khác. Giảm khả năng tình dục là một trong những tác dụng phụ gây khó chịu nhất của Methadone. Nếu điều này trở thành vấn đề với bạn, hãy trao đổi với tư vấn viên hoặc bác sỹ của bạn.

Có thể khắc phục theo nguyên nhân: Với các biểu hiện không mong muốn liên quan tình dục trên người bệnh, cần phân biệt giữa tâm lý và thực thể.

Do tâm lý: Cần có giải pháp tâm lý – tình dục học; Tư vấn tâm lý tình cảm; Giáo dục về sức khỏe tình dục.

Hỗ trợ các thuốc điều trị tăng khả năng cương cứng như: Sildenafil – Viagra, Tadalafil – Cialist, Vardenafil – Levitra và các thuốc đông y.

– Rối loạn kinh nguyệt, nhiều phụ nữ bị rối loạn kinh nguyệt khi sử dụng Heroin và chu kỳ kinh nguyệt của một số người sẽ trở về bình thường trong quá trình điều trị Methadone. Một số trường hợp vẫn có khả năng có thai trong quá trình điều trị Methadone ngay cả khi chu kỳ kinh nguyệt chưa trở về bình thường.

5. Mệt mỏi và buồn ngủ

Nguyên nhân có thể do thời gian uống thuốc chưa phù hợp, do bị trầm cảm. Nếu xuất hiện sau khi uống thuốc methadone 3 – 4 giờ thường là dấu hiệu sớm của ngộ độc nhẹ Methadone. Nếu tình trạng nặng hơn có thể do sử dụng thuốc ngủ, uống rượu hoặc tái sử dụng Heroin.

Có thể khắc phục theo nguyên nhân như chuyển thời gian uống Methadone vào buổi chiều, điều chỉnh liều Methadon cho phù hợp (nếu cần), người bệnh cần tránh lạm dụng thuốc ngủ, rượu, không tái sử dụng Heroin. Điều trị trầm cảm (tổ chức hội chẩn hoặc chuyển chuyên khoa tâm thần nếu cần).

Nguồn:

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *